Σάββατο, 20 Σεπτεμβρίου 2014

Πρωσσισμὸς καὶ σοσιαλισμός.

τοῦ Oswald Spengler



Εἰσαγωγή.


Ἡ λέξη «σοσιαλισμὸς» περιγράφει τὸ πλέον θορυβώδες, ἐὰν ὄχι τὸ πιὸ βαθύ, θέμα τῶν σύγχρονων συζητήσεων. Καθένας τὴν χρησιμοποιεῖ. Καθένας θεωρεῖ ὅτι σημαίνει κάτι διαφορετικό. Σὲ αὐτὸ τὸ παγκόσμιο σύνθημα καθένας ἐμβάλλει ὁτιδήποτε ἀγαπᾶ ἢ μισεῖ, φοβάται ἢ ἐπιθυμεῖ. Οὐδεῖς, ὅμως, ἔχει συνείδηση τοῦ σκοποῦ καὶ τῶν ὁρίων τῆς ἱστορικῆς λειτουργίας τῆς λέξεως. Ἀποτελεῖ ὁ σοσιαλισμός ἕνα ἔνστικτο ἤ ἕνα σχεδιασμένο σύστημα; Εἶναι στόχος τοῦ ἀνθρωπίνου γένους ἤ ἀπλῶς μία προσωρινή κατάσταση; Ἤ μήπως ἡ λέξη παραπέμπει ἀπλά στίς ἀπαιτήσεις μίας συγκεκριμένης κοινωνικῆς τάξεως; Εἶναι τό ἴδιο πράγμα μέ τόν Μαρξισμό;

Οἱ ἄνθρωποι ποὺ σκοπεύουν νὰ ἀλλάξουν τὸν κόσμο διαρκῶς ὑποπίπτουν στὸ λάθος νὰ συγχέουν αὐτὸ ποὺ θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι μὲ αὐτὸ ποὺ θὰ γίνει. Σπανίζει τὸ ὅραμα ποὺ μπορεῖ νὰ περάσει πέρα ἀπὸ τὴν σύγχυση καὶ τὴν ῥευστότητα τῆς ἐποχῆς μας. Πρέπει, ὡστόσο, νὰ βρῶ κάποιον ποὺ ἔχει καταλάβει πραγματικὰ αὐτὴν τὴν Γερμανικὴ Ἐπανάσταση, ὁ ὁποῖος ἔχει ἐμβαθύνει στὸ νόημά της ἢ ἔχει προβλέψει τὴν διάρκειά της. Οἱ στιγμὲς παρανοούνται ὡς ἐποχές, τὸ ἐπόμενο ἔτος μὲ τὸν ἐπόμενο αἰώνα, παραξενιὲς ὡς ἰδέες, τὰ βιβλία ὡς ἄνθρωποι.

Οἱ Μαρξιστὲς μᾶς δείχνουν δύναμη μόνον ὅταν γκρεμίζουν. Ὅταν πρέπει νὰ σκεφθοῦν ἢ νὰ δράσουν θετικὰ εἶναι ἀβοήθητοι. Μὲ τὶς πράξεις τους ἐπιβεβαιώνουν ὅτι ὁ πατριάρχης τους δὲν ἦταν δημιουργός, ἀλλὰ μόνον ἕνας κριτικός. Ἡ κληρονομιά του ἐπικεντρώνεται σὲ μία συλλογὴ ἀφηρημένων ἰδεῶν μὲ σημασία μόνον σὲ ἕναν κόσμο βιβλιοφάγων. Τὸ «προλεταριάτο» του εἶναι μία καθαρὰ φιλολογικὴ σύλληψη, σχηματοποιημένη καὶ ὑποστηριζόμενη ἀπὸ τὸν κόσμο τῶν γραπτῶν. Ἦταν ἀληθινὸ μόνον ὅσο ἀρνεῖτο καὶ δὲν ἐνσωμάτωνε τὴν δεδομένη κατάσταση σὲ ὁποιαδήποτε χρονικὴ στιγμή. Σήμερα διαπιστώνουμε ὅτι ὁ Μὰρξ ἦταν μόνον ὁ πατριὸς τοῦ σοσιαλισμοῦ. Ὁ σοσιαλισμὸς περιέχει στοιχεία ποὺ εἶναι παλαιότερα, δυνατότερα καὶ πιὸ θεμελιώδη ἀπὸ τὴν κοινωνικὴ κριτική του. Τέτοια στοιχεία ὑπῆρξαν καὶ συνέχισαν νὰ ἀναπτύσσονται χωρὶς αὐτόν, καὶ μάλιστα σὲ ἀντίθεση μὲ αὐτόν. Δὲν βρίσκονται στὰ χαρτιά, ἀλλὰ στὸ αἶμα. Καὶ μόνον τὸ αἶμα μπορεῖ νὰ ἀποφασίσει γιὰ τὸ μέλλον.

Ἐάν, ὅμως , ὁ σοσιαλισμὸς δὲν εἶναι Μαρξισμός, τότε τί εἶναι; […]



ΙΙ. Ὁ Σοσιαλισμὸς ὡς τρόπος ζωῆς.

-9-

Ὁ σοσιαλισμός, λοιπόν, δὲν εἶναι ἕνα ἔνστικτο σκοτεινῆς, πρωταρχικῆς καταγωγῆς ὅπως τὰ ἔνστικτα ποὺ βρῆκαν τὴν ἔκφρασή τους στὸν ῥυθμὸ τῶν γοτθικῶν καθεδρικῶν, στὸ ἀρχοντικὸ παρουσιαστικὸ τῶν μεγάλων αὐτοκρατόρων καὶ παπῶν ἢ στὴν ἴδρυση τῆς Ἱσπανικῆς καὶ τῆς Βρετανικῆς αὐτοκρατορίας. Ἀποτελεῖ περισσότερο ἕνα πολιτικό, κοινωνικὸ καὶ οἰκονομικὸ ἔνστικτο ῥεαλιστῶν καὶ ὡς τέτοιο εἶναι ἕνα προϊὸν ἑνὸς σταδίου τοῦ τεχνικοῦ πολιτισμοῦ μας καὶ ὄχι τῆς πνευματικῆς καλλιέργειᾶς μας, ποὺ τελείωσε γύρω στὸ 1800.

Καὶ ὅμως τὸ ἔνστικτο αὐτό, ὁλοκληρωτικὰ κατευθυνόμενο πρὸς τὸν ἐξωτερικὸ κόσμο, ἀκόμη ἀπηχεῖ τὴν παλαιὰ φαουστικὴ θέληση γιὰ δύναμη καὶ πρὸς τὸ ἄπειρο. Τώρα ἔχει ἐξελιχθεῖ στὴν φοβερὴ θέληση γιὰ ἀπόλυτη κυριαρχία τοῦ κόσμου στὴν στρατιωτική, οἰκονομικὴ καὶ διανοητικὴ ἔννοια. Μπορεῖ νὰ γίνει αἰσθητὸ στὸ ἱστορικὸ γεγονός τοῦ Παγκοσμίου Πολέμου καὶ στὴν σύλληψη μίας παγκόσμιας ἐπαναστάσεως, τὴν ἰδέα τῆς σφυρηλατήσεως τῶν ἀνερχόμενων ὄχλων τῆς ἀνθρωπότητας σὲ ἕναν μοναδικὸ ὄλον. Ὁ ἰμπεριαλισμὸς τῆς Βαβυλώνας στόχευε μόνον στὸν ἔλεγχο τῆς Εγγὺς Ἀνατολῆς, ἐνῶ αὐτὸς τῶν Ἰνδῶν περιοριζόταν στὴν ἴδια τὴν Ἰνδία. Ὁ Ἑλληνικὸς καὶ ὁ Ῥωμαϊκὸς ἰμπεριαλισμὸς ἔφτανε ὡς τὴν Βρετανία, τὴν Μεσοποταμία καὶ τὴν Σαχάρα καὶ ἡ αὐτοκρατορία τῆς Κίνας δὲν ἐπεκτεινόταν πέρα ἀπὸ τὴν Κασπία Θάλασσα. Ὁ σύγχρονος ἰμπεριαλισμός, ἀπὸ τὴν ἄλλη, στοχεύει στὴν κατοχὴ ὁλόκληρης τῆς ὑφηλίου. Δὲν ἀναγνωρίζουμε σύνορα ἢ ὅρια.

Μέσω μίας καινούργιας Voelkerwanderung ἔχουμε καταστήσει τὴν Ἀμερικὴ μέρος τῆς Δυτικῆς Εὐρώπης. Ἔχουμε κτίσει σὲ κάθε ἤπειρο τὸ δικό μας ξεχωριστό εἶδος πόλεων, ἔχουμε ὑποτάξει τοὺς ἰθαγενεῖς πληθυσμοὺς στὸν δικό μας τρόπο ζωῆς καὶ σκέψεως. Τέτοιου εἴδους δραστηριότητα ἀποτελεῖ τὴν ὑψηλότερη μορφὴ ἐκφράσεως τῆς δυναμικῆς αἰσθήσεῶς μας τῆς παγκόσμιας ἔξουσίας. Αὐτὸ ποὺ πιστεύουμε, αὐτὸ ποὺ ἐπιθυμοῦμε, θεωρείται ὅτι δεσμεύει τὰ πάντα. Καὶ ἀπὸ τὴν στιγμὴ ποὺ ἡ ζωὴ ἔχει φθάσει νὰ σημαίνει γιὰ ἐμᾶς ἐξωτερική, πολιτική, κοινωνικὴ καὶ οἰκονομικὴ ζωή, ὅλα πρέπει νὰ ὑποτάσσονται στὸ πολιτικό, κοινωνικὶ καὶ οἰκονομικὸ ἰδεώδες μας ἢ νὰ ἐξαφανίζονται.

Ἡ τάση αὐτὴ πρὸς τὴν παγκόσμια κυριαρχία εἶναι αὐτὸ ποὺ ἔχω ὁρίσει ὡς «σύγχρονο σοσιαλισμό». Συνειδητοποιοῦμε πλέον ὅλο καὶ περισσότερο τὴν παρουσία του. Εἶναι αὐτὸ ποὺ ἐμεῖς τοῦ δυτικοῦ κόσμου ἔχουμε κοινό. Εἶναι ἐνεργὸ σὲ κάθε ἄνθρωπο ἀπὸ τὴν Βαρσοβία μέχρι τὸ Σὰν Φρανσίσκο, καὶ καθένας ἀπὸ τοὺς λαούς μας γοητεύεται ἀπὸ τὰ ξόρκια τῶν ὑποσχέσεῶν του καὶ τῶν δυνατοτήτων του.

Εἴμαστε, ὡστόσο, οἱ μόνοι λαοὶ ποὺ συμμετέχουμε σὲ αὐτόν. Κλασικός, Κινεζικὸς ἢ Ῥωσικὸς σοσιαλισμὸς ὑπὸ αὐτὴν τὴν ἔννοια δὲν ὑφίστανται.

Στὴν βάση αὐτῆς τῆς ἰσχυρῆς συλλογικῆς συνειδήσεως, παρόλα αὐτά, ὑπάρχουν ἐσώτερες ἐχθρότητα καὶ ἀντιθέσεις. Στὴν ψυχὴ κάθε πολιτισμοῦ βρίσκεται κρυμμένη μία μοναδική, ἀνεπανόρθωτη σχισμή. Ἡ ἱστορία κάθε πολιτισμοῦ εἶναι μία ἀτελείωτη σύγκρουση μεταξὺ λαῶν, τάξεων, ἀτόμων ἢ τάσεων ἐντὸς τοῦ ἀτόμου – εἶναι πάντοτε τὸ ἴδιο πρόβλημα ποὺ προκαλεῖ δέος. Κάθε φορὰ ποὺ ἐμφανίζεται ἕνα ἱστορικὸ στοιχεῖο, ἀμέσως προκαλεῖ ἕνα ἀντίπαλο στοιχεῖο. Ὁ Νίτσε ἔχει ἀναγνωρίσει γιὰ ἐμᾶς τὴν μεγάλη διχοτόμηση τῆς Κλασικῆς ζωῆς, ἡ ὁποία ἐπανεμφανίσθηκε ξανὰ καὶ ξανὰ μὲ διαφορετικὲς μορφὲς: Ἀπόλλων καὶ Διόνυσος, Στωικοὶ καὶ Ἐπικούρειοι, Σπάρτη καὶ Ἀθήνα, σύγκλητος καὶ λαός, οἱ tribunate καὶ patriciate. Μὲ τὸν Ἀννίβα στὶς Κάνες, ὁ Ἐπικούρειος Ἑλληνισμὸς στάθηκε ἀπέναντι ἀπὸ τὴν Ῥώμη τῶν Στωικῶν καὶ τῶν συγκλητικῶν.


Στοὺς Φιλίππους τὸ σπαρτιατικὸ στοιχεῖο τῆς Ῥώμης νικήθηκε ἀπὸ τὸ ἀθηναϊκὸ στοιχεῖο προσωποποιημένο στοὺς καίσαρες. Ἀκόμη καὶ στὴν μητροκτονία τοῦ Νέρωνος μποροῦμε νὰ διακρίνουμε ἕναν θρίαμβο τῆς διονυσιακῆς ἰδέας τοῦ panem et circenses ἐπὶ τῆς ἀπολλώνιας εὐθύτητος τῶν Ῥωμαίων δεσποινῶν. Κατὰ τὴν διάρκεια ὅλων τῶν ἐποχῶν τῆς κινεζικῆς ἱστορίας, στὴν κινέζικη ζωὴ καὶ σκέψη, στὶς μάχες καὶ τὰ βιβλία, μποροῦμε νὰ ἀντιληφθοῦμε τὴν ἀντίθεση ποὺ σχετίζεται μὲ τὰ ὀνόματα Κομφούκιος καὶ Λάο Ταὲ καὶ τὶς μὴ μεταφράσιμες ἔννοιες li καὶ tao. Τὸ ἕνα καὶ τὸ αὐτὸ εἶναι παρομοίως καὶ τὸ σχίσμα στὴν φαουστικὴ ψυχή, τὸ ὁποῖο ἔχει καθορίσει τὴν μοίρα μας μέσα ἀπὸ τὸ γοτθικὸ καὶ τὴν Ἀναγέννηση, τὸ Πότσδαμ καὶ τὶς Βερσαλλίες, τὸν Κὰντ καὶ τὸν Ρουσσώ, τὸν σοσιαλισμὸ καὶ τὸν ἀναρχισμό, καὶ τὸ ὁποῖο θὰ συνεχίσει νὰ τὴν σχηματίζει μέχρι τὶς τελευταῖες ἠμέρες μας.

Ἀκόμη καὶ ἔτσι, ἡ Μοίρα αὐτὴ εἶναι ἐνοποιημένη. Ἡ ἀσυμφωνία καὶ ἡ ἀντίθεση ὑπηρετοῦν μίαν ἀνώτερη πραγματικότητα. Ὁ ἐπικουρειανισμὸς δὲν εἶναι παρὰ μία ἄλλη μορφὴ τοῦ στωικισμοῦ. Ὁ Αἰσχύλος ἔφερε κοντὰ τὸν Ἀπόλλωνα μὲ τὸν Διόνυσο. Ὁ Καίσαρ συνδύασε τὴν σύγκλητο καὶ τοὺς πληβείους. Ὁ ταοϊσμὸς τοῦ Λάο Ταὲ βοήθησε στὴν δημιουργία τῆς κομφουκιανικῆς Κίνας. Καὶ οἱ δυτικοὶ λαοί, τὸ ἔνστικτο τῶν ὁποίων εἶναι ἀναρχικό, εἶναι πραγματικὰ σοσιαλιστικοὶ κατὰ τὴν εὐρύτερη φαουστικὴ ἔννοια.






Μετάφραση – ἐπιμέλεια κειμένου: Λόεγκριν

Δημοσιεύτηκε στὸ δεύτερο τεῦχος τοῦ ἀνεξάρτητου περιοδικοῦ 
«Ἔρημη Χώρα» τὸν Ἰανουάριο τοῦ 2008.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου