Κυριακή, 1 Ιουνίου 2014

Ἐπίγνωση τοῦ Θανάτου.

τοῦ Δαλάι Λάμα



«Ἀκριβῶς ὅπως ὅταν ὑφαίνει κανεῖς
 μὲ πολλὰ λεπτὰ πλεγμένα νήματα φθάνει κάποτε στὸ τέλος,
 ἔτσι γίνεται καὶ μὲ τὴν ζωὴ τῶν ἀνθρώπων.»
(Βούδας)




Εἶναι σημαντικὸ νὰ θυμάστε τὸν θάνατο – νὰ στοχάζεστε ὅτι δὲν θὰ παραμείνετε γιὰ πολὺ σὲ αὐτὴν τὴν ζωή. Ἂν δὲν ἔχετε ἐπίγνωση τοῦ θανάτου, δὲν θὰ καταφέρετε νὰ ἐκμεταλλευθεῖτε αὐτὴ τὴν ἰδιαίτερη ἀνθρώπινη ζωὴ τὴν ὁποία ἔχετε ἤδη ἀποκτήσει. Εἶναι σημαντικὸ ἐπειδή, μὲ βάση αὐτό, σπουδαία ἀποτελέσματα μποροῦν νὰ ἐπιτευχθοῦν.

Ἡ ἀνάλυση τοῦ θανάτου δὲν γίνεται γιὰ νὰ γεμίσετε φόβο, ἀλλὰ γιὰ νὰ εκτιμήσετε αὐτὴν τὴν πολύτιμη ζωή, στὴν διάρκεια τῆς ὁποίας μπορεῖτε νὰ ἐφαρμόσετε πολλὲς χρήσιμες πρακτικές. Ἀντὶ νὰ τρομοκρατηθεῖτε, εἶναι ἀναγκαῖο νὰ συλλογιστεῖτε πὼς ὅταν ἔλθει ὁ θάνατος, θὰ χάσετε αὐτὴν τὴν καλὴ εὐκαιρία γιὰ ἄσκηση. Μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο ὁ στοχασμὸς τοῦ θανάτου θὰ χαρίσει περισσότερη ἐνεργητικότητα στὴν ἄσκησή σας.

Πρέπει νὰ ἀποδεχθεῖτε ὅτι ὁ θάνατος ἔρχεται στὴν φυσιολογικὴ πορεία τῆς ζωῆς. Ὅπως εἶπε ὁ Βούδας:

«Δὲν ὑπάρχει μέρος ὅπου μπορεῖς νὰ σταθεῖς ἀνέγγιχτος ἀπὸ τὸν θάνατο. Δὲν ὑπάρχει στὸ διάστημα, δὲν ὑπάρχει στὸν ὀκεανό, οὔτε κι ὰν σταθεῖς στὸ μέσον ἑνὸς βουνοῦ.»

Ἂν δεχθεῖτε τὸν θάνατο σὰν μέρος τῆς ζωῆς, τότε ὅταν ἔλθει πραγματικά, θὰ μπορεῖτε νὰ τὸν ἀντιμετωπίσετε πιὸ εὔκολα.

Ὅταν οἱ ἄνθρωποι γνωρίζουν βαθιὰ μέσα τους ὅτι ὁ θάνατος θὰ ἔλθει, ἀλλὰ σκόπιμα ἀποφεύγουν νὰ τὸν σκέφτονται, αὐτὸ δὲν ταιριάζει μὲ τὴν κατάσταση ποὺ ἀναπόφευκτα θὰ ἀντιμετωπίσουμε, καὶ εἶναι ἀντιπαραγωγικό. Τὸ ἴδιο ἰσχύει ὅταν τὰ γηρατειὰ δὲν γίνονται ἀποδεκτὰ σὰν μέρος τῆς ζωῆς, ἀλλὰ θεωρούνται ἀνεπιθύμητα, καὶ ἀποφεύγουμε σκόπιμα νὰ τὰ σκεφτόμαστε. Αὐτὸ ὁδηγεὶ σὲ νοητικὴ ἀνετοιμότητα· ἔτσι ὅταν τὰ γηρατειὰ ἀναπόφευκτα ἔρχονται, ἀντιμετωπίζουμε μεγάλη δυσκολία.

Πολλοὶ ἄνθρωποι εἶναι σωματικὰ ἠλικιωμένοι, ἀλλὰ προσποιούνται ὅτι εἶναι νέοι. Μερικὲς φορές, ὅταν συναντάω παλιοὺς φίλους, ὅπως ὀρισμένους γερουσιαστὲς ἀπὸ τὶς Ἠνωμένες Πολιτείες, τοὺς χαιρετάω λέγοντας: «Παλιέ μου φίλε» (My old friend), ἔννοώντας ὅτι γνωριζόμαστε μεταξύ μας γιὰ πολλὰ χρόνια, καὶ ὄχι ἀπαραίτητα ὅτι εἶναι σωματικὰ γέροι. Ἀλλὰ ὅταν τὸ λέω αὐτό, μερικοὶ μὲ διορθώνουν μὲ ἔμφαση: «Δὲν εἴμαστε παλιοί! Εἴμαστε μακροχρόνιοι φίλοι» (We are not old! We are long-time friends). Στὴν πραγματικότητα εἶναι παλιοὶ - μὲ τριχωτὰ αὐτιά, σημάδια γηρατειῶν - ἀλλὰ νιώθουν δυσάρεστα ποὺ ἔχουν γεράσει. Αὐτὸ εἶναι ἀνόητο.

Συνήθως σκέφτομαι ὅτι ἡ ἀνώτερη διάρκεια μιᾶς ἀνθρώπινης ζωῆς, τὰ ἐκατὸ χρόνια, σὲ σύγκριση μὲ τὴν ζωὴ τοῦ πλανήτη, εἶναι πολὺ μικρή. Αὐτὴ ἡ σύντομη ὕπαρξη πρέπει νὰ χρησιμοποιηθεῖ μὲ τέτοιο τρόπο, ὥστε νὰ μὴν δημιουργήσει πόνο σὲ ἄλλους. Θὰ πρέπει νὰ ἀφιερωθεῖ ὄχι σὲ καταστροφικὰ ἔργα ἀλλὰ σὲ πιὸ δημιουργικὲς δραστηριότητες· τουλάχιστον νὰ μὴν βλάπτει τοὺς ἄλλους οὔτε νὰ τοὺς δημιουργεῖ προβλήματα. Μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο, τὸ σύντομο διάστημα, σὰν ἑνὸς τουρίστα, πάνω σὲ αὐτὸν τὸν πλανήτη, θὰ ἔχει κάποιο νόημα. Ἂν ἕνας τουρίστας ἐπισκέπτεται ἕνα μέρος γιὰ μιὰ σύντομη περίοδο καὶ δημιουργεῖ περισσότερα προβλήματα, αὐτὴ ἡ στάση του εἶναι ἀνόητη. Ἄν, ὅμως, σὰν τουρίστες κάνετε τοὺς ἄλλους εὐτυχισμένους κατὰ τὴν διάρκεια τῆς σύντομης παραμονῆς σας, αὐτὴ ἡ στάση εἶναι σοφή· ὅταν θὰ μεταβεῖτε στὸν ἐπόμενο τόπο, θὰ νιώθετε εὐτυχισμένοι. Ἂν δημιουργεῖτε προβλήματα, ἀκόμη κι ἂν ἐσεῖς οἱ ἴδιοι δὲν συναντάτε καμιὰ δυσκολία στὴν διάρκεια τῆς παραμονῆς σας, θὰ ἀναρωτηθεῖτε ποιὰ ἦταν ἡ χρησιμότητα τῆς ἐπίσκέψεῶς σας.

Ἀπὸ τὰ ἐκατὸ χρόνια τῆς ζωῆς, τὸ πρῶτο μέρος ξοδεύεται στὰ παιδικὰ χρόνια καὶ τὸ τελευταῖο μέρος ξοδεύεται στὰ γηρατειά, συχνὰ σὰν ἕνα ζώο ποὺ ἀπλῶς τρώει καὶ κοιμάται. Στὸ ἐνδιάμεσο μπορεῖ νὰ ὑπάρχουν περίπου ἐξήντα ὴ ἐβδομήντα χρόνια ποὺ πρέπει νὰ χρησιμοποιηθοῦν μὲ νόημα. Ὅπως εἶπε ὁ Βούδας:

«Ἡ μισὴ ζωὴ ξοδεύεται στὸν ὕπνο.
Δέκα χρόνια ξοδεύονται στὴν παιδικὴ ἠλικία.
Εἴκοσι χρόνια χάνονται μὲ τὰ γηρατειά.
Ἀπὸ τὰ ὑπόλοιπα εἴκοσι χρόνια, ἡ
θλίψη, τὰ παράπονα, ὁ πόνος καὶ ἡ ἀναστάτωση
ἐξαφανίζουν τὸν περισσότερο χρόνο καὶ ἐκατοντάδες φυσικὲς
ἀσθένειες καταστρέφουν πολὺ περισσότερο.»

Γιὰ νὰ δώσουμε νόημα στὴν ζωή, εἶναι σημαντικὴ ἡ ἀποδοχὴ τῶν γηρατειῶν καὶ τοῦ θανάτου σὰν μέρος τῆς ζωῆς. Τὸ νὰ νιώθουμε ὅτι ὁ θάνατος εἶναι σχεδὸν ἀδύνατος, προκαλεῖ ἀπλῶς περισσότερη ἀπληστία καὶ περισσότερα προβλήματα – καὶ μερικὲς φορὲς ἀκόμη καὶ σκόπιμο κακὸ σὲ ἄλλους. Ὅταν ἐξετάσουμε προσεκτικὰ μερικὲς ὑποτιθέμενες μεγάλες προσωπικότητες – αὐτοκράτορες, μονάρχες καὶ τὰ παρόμοια – τὸ πῶς ἔχτισαν τεράστια ἀνάκτορα καὶ τείχη, καταλαβαίνουμε ὅτι βαθιὰ μέσα στὸ νοῦ τους ὑπήρχε ἡ ἰδέα ὅτι θὰ ἔμεναν στὴν ζωὴ γιὰ πάντα. Αὐτὴ ἡ αὐταπάτη ὁδηγεῖ σὲ περισσότερο πόνο καὶ περισσότερα προβλήματα γιὰ πολλοὺς ἀνθρώπους.

Ἀκόμη καὶ γιὰ ἐκείνους ποὺ δὲν πιστεύουν σὲ μελλοντικὴ ζωή, ὁ στοχασμὸς τῆς πραγματικότητας εἶναι παραγωγικός, ἐπιβοηθητικός, ἐπιστημονικός. Ἐπειδὴ τὰ πρόσωπα, οἱ νόες καὶ ὅλα τὰ ἄλλα αἰτιώδη φαινόμενα ἀλλάζουν ἀπὸ στιγμὴ σὲ στιγμή, αὐτὴ ἡ ἀλλαγὴ προσφέρει τὴν δυνατότητα γιὰ θετικὴ ἀνάπτυξη. Ἂν οἱ καταστάσεις δὲν ἄλλαζαν, τότε θὰ διατηρούσαν γιὰ πάντα τὴν φύση τοῦ πόνου. Απὸ τὴν στιγμὴ ποὺ γνωρίζετε ὅτι τὰ πράγματα συνεχῶς ἀλλάζουν, ἀκόμη καὶ ἂν περνάτε μέσα ἀπὸ μιὰ δύσκολη περίοδο, μπορεῖτε νὰ βρεῖτε παρηγοριὰ στὴν ἰδέα ὅτι ἡ κατάσταση δὲν θὰ παραμείνει ἴδια γιὰ πάντα. Ἐπομένως, δὲν ὑπάρχει λόγος γιὰ ἀπογοήτευση.

Καὶ ἡ καλοτυχία ἐπίσης δὲν εἶναι μόνιμη· ἐπομένως δὲν ὑπάρχει λόγος γιὰ ὑπερβολικὴ προσκόλληση ὅταν τὰ πράγματα πηγαίνουν καλά. Ἡ ἰδέα τῆς μονιμότητας μᾶς καταστρέφει. Ἀκόμη κι ἄν δεχθεῖτε ὅτι ὑπάρχουν μελλοντικὲς ζωές, τὸ παρὸν ἀποτελεῖ τὸ μόνο ἐνδιαφέρον σας καὶ τὸ μέλλον ἔχει μικρὴ σημασία. Αὐτὸ καταστρέφει μιὰ καλὴ εὐκαιρία ὅταν ἡ ζωή σας εἶναι προικισμένη μὲ τὴν ἄνεση καὶ τὶς εὐκολίες γιὰ νὰ ἀσχοληθεῖτε μὲ παραγωγικὲς πνευματικὲς ἀσκήσεις. Ἡ ἰδέα τῆς παροδικότητας βοηθάει.

Ἡ ἐπίγνωση τῆς παροδικότητας συνεπάγεται πειθαρχία - χαλιναγώγηση τοῦ νοῦ - ἀλλὰ αὐτὸ δὲν σημαίνει τιμωρία ἢ ἔλεγχο ἀπὸ τὰ ἔξω. Πειθαρχία δὲν σημαίνει ἀπαγόρευση· ἀντίθετα, σημαίνει πὼς ὅταν ὑπάρχει ἀντίθεση ἀνάμεσα σὲ μακροπρόθεσμο καὶ βραχυπρόθεσμο συμφέρον, θυσιάζεται τὸ βραχυπρόθεσμο γιὰ χάρη τοῦ μακροπρόθεσμου καλοῦ. Αὐτὸ εἶναι αὐτοπειθαρχία, ἡ ὁποία προέρχεται ἀπὸ τὴν ἀναγνώριση τῆς αἰτίας καὶ τοῦ ἀποτελέσματος, τοῦ κάρμα. Γιὰ παράδειγμα, γιὰ νὰ ἐπανέλθει τὸ στομάχι μου στὴν φυσιολογική του κατάσταση ὕστερα ἀπὸ τὴν πρόσφατη ἀσθένειά μου, ἀποφεύγω τὶς ξινὲς τροφὲς καὶ τὰ κρύα ποτά, τὰ ὁποία, διαφορετικά, μοῦ φαίνονται γευστικὰ καὶ ἐλκυστικά. Αὐτὸ τὸ εἶδος πειθαρχίας σημαίνει προστασία. Μὲ παρόμοιο τρόπο, ἡ σκέψη γιὰ τὸν θάνατο δημιουργεῖ αὐτοπειθαρχία καὶ αὐτοπροστασία καὶ ὄχι τιμωρία.

Τὰ ἀνθρώπινα ὄντα ἔχουν ὅλες τὶς δυνατότητες νὰ δημιουργήσουν καλὰ πράγματα, ἀλλὰ ἡ πλήρης χρησιμοποίηση αὐτῶν τῶν δυνατοτήτων τους ἀπαιτεῖ ῤλευθερία, ἄνεση. Ὁ ὁλοκληρωτισμὸς καταπνίγει αὐτὴν τὴν ἀνάπτυξη. Μὲ ἕνα συμπληρωματικὸ τρόπο, ὁ ἀτομισμὸς σημαίνει ὅτι δὲν δέχεστε κάτι ἀπὸ ἔξω ἢ ὅτι περιμένετε ἀπὸ τοὺς ἄλλους μάλλον καὶ ὄχι ἀπὸ τὸν ἐαυτό σας νὰ δημιουργήσουν τὸ κίνητρο. Γι' αὐτὸ ὁ Βούδας συχνὰ μίλησε γιὴ τὴν «ἀτομικὴ ἀπελευθέρωση», ποὺ σημαίνει αὐτο-ἀπελευθέρωση, ὄχι μέσω κάποιου ὀργανισμοῦ. Κάθε ἄτομο πρέπει νὰ δημιουργήσει τὸ δικό του θετικὸ μέλλον. Ἡ ἐλευθερία καὶ ἡ ἀτομικότητα ἀπαιτοῦν αὐτοπειθαρχία. Ἂν αὐτὲς ἀναλώνονται γιὰ χάρη τῶν ἐπιβλαβῶν συναισθημάτων, ὑπάρχουν ἀρνητικὲς συνέπειες. Ἡ ἐλευθερία καὶ ἡ αὐτοπειθαρχία πρέπει νὰ ἐργάζονται μαζί.




Δαλάι Λάμα
Απόσπασμα από το βιβλίο:
«Συμβουλές για τον Θάνατο για μια καλύτερη Ζωή»


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου