Δευτέρα, 24 Μαρτίου 2014

Ἡ ἔνωση τοῦ Διονύσου καὶ τοῦ Ἀπόλλωνα. Πόσο στ' ἀλήθεια θά ὑπόφεραν οἱ Ἕλληνες;

τοῦ Friedrich Nietzsche



Ἡ μουσικὴ καὶ ὁ τραγικὸς μῦθος ἐκφράζουν στὸν ἴδιο βαθμὸ τὴ διονυσιακὴ ἰκανότητα ἐνὸς λαοῦ, κι εἶναι ἀχώριστοι μεταξύ τους. Καὶ ἡ μία καὶ ὁ ἄλλος προέρχονται ἀπὸ μιὰ περιοχὴ τῆς τέχνης ποὺ βρίσκεται πέρα ἀπ' τὸ ἀπολλώνειο στοιχεῖο. Καὶ ἡ μία καὶ ὁ ἄλλος δοξάζουν ἕνα βασίλειο, στὸ ὁποῖο ἡ δυσαρμονία, ὅπως καὶ ἡ τρομαχτικὴ εἰκόνα τοῦ σύμπαντος, ἀντηχοῦν ὅλο θέλγητρο. Καὶ ἡ μία καὶ ὁ ἄλλος παίζουν μὲ τὴ βουκέντρα τῆς ἀηδίας, γιατὶ αὐτό-ἐμπιστεύονται στὴν κυριαρχικὴ δύναμη τῶν μαγικῶν τους γοητειῶν. Καὶ ἡ μία καὶ ὁ ἄλλος δικαιώνουν, μ' αὐτό τους τὸ παιχνίδι ὡς καὶ τὴν ὕπαρξη τοῦ «χειρότερου κόσμου». Ὁ διονυσιασμὸς συγκρινόμενος μὲ τὸ ἀπολλώνειο ἐμφανίζεται ἐδῶ σὰν ἡ αἰώνια καὶ πρωτογενὴς καλλιτεχνικὴ δύναμη, ποὺ καλεῖ στὴν ὕπαρξη ὁλόκληρο τὸν κόσμο τῶν φαινομένων, στὸ κέντρο τοῦ ὁποίου γίνεται ἀναγκαία μιὰ νέα μεταμόρφωση, γιὰ νὰ συγκρατήσει στὴ ζωὴ τὸ ζωογονημένο κόσμο τῆς ἐξατομικεύσεως. Ἂν θὰ μπορούσαμε νὰ φανταστοῦμε μιὰ ἀνθρωποποίηση τῆς δυσαρμονίας – καὶ τὶ ἄλλο, ἔξω ἀπ' αὐτό, εἶναι ὁ ἄνθρωπος, - αὐτὴ ἡ δυσαρμονία θὰ 'χε ἀνάγκη γιὰ νὰ ζήσει ἀπὸ μιὰ λαμπρὴ αὐταπάτη, ποὺ θὰ κάλυπτε τὴν ἴδια της τὴ φύση μ' ἕνα πέπλο ὀμορφιᾶς. Αὐτὸς εἶναι ὁ ἀληθινὸς αἰσθητικὸς προορισμὸς τοῦ Ἀπόλλωνα, ποὺ κάτω ἀπ' τ' ὄνομά του συνοψίζουμε τὶς ἀναρίθμητες ἐκεῖνες αὐταπάτες τῆς ὄμορφης φαινομενικότητας, ποὺ κάθε στιγμὴ κάνουν τὴν ὕπαρξη ἄξια νὰ τὴ ζεῖ κανένας, καὶ μᾶς ἐμπνέουν τὴν ἐπιθυμία γιὰ τὴν ἐπόμενη στιγμή.

Χρειάζεται ὡστόσο τὸ θεμέλιο κάθε ὑπἀρξεως, τὸ διονυσιακὸ βάθος τοῦ σύμπαντος, νὰ ἐμφανίζεται, στὴ συνείδηση τοῦ ἀνθρώπινου αὐθύπαρκτου ὄντος, στὸ μέτρο ποὺ μπορεῖ νὰ ὑποβληθεῖ στὴ δύναμη τῆς ἀπολλώνειας μεταμορφώσεως, καὶ κατὰ τέτοιο τρόπο ποὺ τὰ δυὸ αἰσθητικὰ ἔνστιχτα νὰ μποροῦν ν' ἀναπτύξουν τὶς δυνάμεις τους σὲ αὐστηρὰ ἀμοιβαία ἀναλογία, σύμφωνα μὲ τὸ νόμο τῆς αἰώνιας δικαιοσύνης. Ἐκεῖ ὅπου οἱ διονυσιακὲς δυνάμεις ἀρχίζουν ν' ἀνυψώνονται ἀκαταμάχητες, ὅπως ἀρχινάμε νὰ τὸ ζοῦμε, ἐκεῖ ἐπίσης πρέπει καὶ ὁ Ἀπόλλωνας, τυλιγμένος σ' ἕνα σύννεφο, νὰ 'χει κατέβει ἀνάμεσά μας. Καὶ ἡ γενεὰ ποὺ ἀνεβαίνει θὰ μπορέσει, χωρὶς ἄλλο, νὰ χαρεῖ τὴν πιὸ πλούσια συγκομιδὴ ἀπ' αὐτὴν τὴ σπατάλη τῆς ὀμορφιᾶς.

Τὸ ἀσφαλέστερο ὡστόσο μέσο, γιὰ νὰ μπορέσει κανένας νὰ αἰσθανθεῖ ἀπὸ διαίσθηση τὴν ἀναγκαιότητα αὐτῆς τῆς δράσεως, εἶναι νὰ μεταφερθεῖ γιὰ μιὰ φορὰ τουλάχιστο, ἔστω καὶ στ' ὄνειρο, στὴ ζωὴ τῆς ἑλληνικῆς ἀρχαιότητας. Ὁδοιπορώντας κάτω ἀπ' τὰ ὑψηλὰ ἰονικὰ περιστύλια, ἀτενίζοντας ἕναν ὁρίζοντα μ' εὐγενικὲς καὶ καθάριες γραμμές, θαυμάζοντας τὴν ἔνδοξη ἀντανάκλαση τῆς ἀνθρώπινης μορφῆς στὸ ἐκτυφλωτικὸ μάρμαρο τῶν ἀγαλμάτων, περιστοιχισμένος ἀπὸ ἀνθρώπους μὲ μεγαλόπρεπο βηματισμὸ ἢ συνεπαρμένους ἀπὸ λεπτὲς συγκινήσεις, προικισμένους μὲ μίαν ἀρμονικὴ γλώσσα κι ἐκφραστικὲς καὶ ῥυθμικὲς χειρονομίες, ἀνάμεσα σ' αὐτὸ τὸ μόνιμο ξεχείλισμα ὀμορφιᾶς, πῶς νὰ μὴν ἀναφωνοῦσε ὁ ἄνθρωπος αὐτός, τείνοντας τὰ χέρια του πρὸς τὸν Ἀπόλλωνα: «Πανευτυχισμένε λαὲ τῶν Ἑλλήνων! Πόσο μεγάλος θὰ 'πρεπε νὰ 'ναι ὁ Διόνυσός σου, γιὰ ν' ἀναγκαστεῖ ὁ θεὸς τῆς Δήλου νὰ χρησιμοποιήσει παρόμοια γητέματα, γιὰ νὰ μπορέσει νὰ σᾶς γιατρέψει ἀπ' τὸ διθυραμβικό σας παραλήρημα!». Τότε ὅμως θὰ βρισκόταν κάποιος γέροντας Ἀθηναῖος, ποὺ στηλώνοντας, πάνω σ' αὐτὸν τὸν ἐνθουσιώδη, τὸ ὑπέροχο βλέμμα τοῦ Αἰσχύλου, θὰ τοῦ ἀπαντοῦσε: «Πρόστεσε ὅμως, ἀλλόκοτε ξένε, τούτα 'δω, στὰ παραπάνω λόγια σου: πόσο θὰ 'χει ὑποφέρει αὐτὸς ὁ λαός, γιὰ νὰ φτάσει σὲ τέτοια ὕψη ὀμορφιᾶς! Τώρα ὅμως ἀκολούθησέ με στὸ τραγικὸ θέατρο, κι ἔλα νὰ προσφέρεις μαζί μου κάποια θυσία σ' αὐτὸ τὸ ναὸ τῶν δύο θεοτήτων».



ΦΡΕΙΔΕΡΙΚΟΣ ΝΙΤΣΕ
Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΤΡΑΓΩΔΙΑΣ
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Ν. Α. ΚΕΦΑΛΑ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΚΟΒΟΣΤΗΣ

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου