Τετάρτη, 27 Φεβρουαρίου 2013

Ἐπιβίωση τοῦ Μύθου τῆς Αἰώνιας Ἐπιστροφῆς.






...Θὰ ἦταν ἀπαραίτητο νὰ φέρουμε ἀντιμέτωπους «τὸν ἱστορικὸ ἄνθρωπο» (τὸν μοντέρνο ἄνθρωπο), ὁ ὁποῖος συνειδητὰ καὶ μὲ τὴν θέλησή του δημιουργεῖ τὴν ἱστορία, μὲ τὸν ἄνθρωπο τῶν παραδοσιακῶν πολιτισμῶν, ὁ ὁποῖος, ὅπως ἔχουμε δεῖ, εἶχε ἀρνητικὴ στάση ἀπέναντί της. Εἴτε τὴν καταργεῖ περιοδικά, εἴτε τὴν ὑποτιμᾶ, ἀνακαλύπτοντας συνεχῶς μεταϊστορικὰ πρότυπα καὶ ἀρχέτυπα γι’ αὐτήν, εἴτε τελικὰ τῆς ἀποδίδει μεταϊστορικὸ νόημα (κυκλικὴ θεωρία, ἐσχατολογικὲς σημασίες κλπ.) ὁ ἄνθρωπος ταῶν παραδοσιακῶν πολιτισμῶν δὲν ἔδινε καμιὰν ἀξία στὸ ἱστορικὸ γεγονὸς κἄθ’ ἐαυτό. Μὲ ἄλλα λόγια, δὲν τὸ θεωροῦσε ὠς μιὰ εἰδικὴ κατηγορία τοῦ ἴδιου τρόπου τῆς ὑπάρξεώς του. Ὅμως γιὰ νὰ συγκρίνουμε τοὺς δύο αὐτούς τύπους τῆς ἀνθρωπότητος, προϋποτίθεται μιὰ ἀνάλυση ὅλων τῶν μοντέρνων «ἱστορικισμῶν» καὶ μιὰ τέτοια ἀνάλυση, γιὰ νὰ εἶναι πραγματικὰ χρήσιμη, θὰ μᾶς ἀπομακρύνει ἀπὸ τὸ κύριο θέμα αὐτὴς τῆς μελέτης. Πὰρ’ ὅλα αὐτὰ εἴμαστε ὑποχρεωμένοι νὰ θίξουμε τὸ πρόβλημα τοῦ ἀνθρώπου συνειδητὰ καὶ μὲ τὴν θέληση τοῦ ἱστορικοῦ, γιατὶ ὁ μοντέρνος κόσμος στὶς μέρες μας δὲν ἔχει προσχωρήσει ὁλοκληρωτικὰ στὸν ἱστορικισμό. Εἴμαστε ἀκόμη μάρτυρες μιὰς θὰ τὴν ὀνομάζαμε ἀρχετυπική καὶ ἀντιιστορική, καὶ τῆς μοντέρνας, μετα-εγελιανῆς ἀντιλήψεως, ποὺ ἐπιχειρεῖ νὰ εἶναι ἱστορική. Θὰ περιοριστοῦμε στὴν ἐξέταση μιὰς μόνο ἀλλὰ σημαντικῆς πλευρᾶς τοῦ προβλήματος: τῶν λύσεων ποὺ προσφέρονται ἀπὸ τὴν ἱστορικιστικὴ ἀντίληψη γιὰ νὰ δώσουν τὴ δυνατότητα στὸν μοντέρνο ἄνθρωπο νὰ ἀντέξει τὴν διαρκῶς πιὸ ἰσχυρή πίεση τῆς σύγχρονης ἱστορίας. 

Τὰ προηγούμενα κεφάλαια ἔχουν ἐπαρκῶς διευκρινίσει τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο οἱ ἄνθρωποι τῶν παραδοσιακῶν πολιτισμῶν ἀντιμετώπισαν τὴν ἱστορία. Ὁ ἀναγνώστης θὰ θυμάται ὅτι προστάτευαν τὸν ἐαυτό τους ἀπέναντί της, εἴτε καταργώντας την περιοδικά μέσα ἀπὸ τὴν ἐπανάληψη τῆς κοσμογονίας καὶ τὴν περιοδικὴ ἀναγέννηση τοῦ χρόνου, εἴτε μὲ τὴν ἀπόδοση μεταϊστορικοῦ νοήματος στὰ ἱστορικὰ γεγονότα, ἑνὸς νοήματος ποὺ δὲν ἦταν μόνο παρηγορητικό, ἀλλὰ πάνω ἀπ’ ὅλα λογικὰ συνεπές, δηλαδὴ ἰκανὸ νὰ συναρθρωθεῖ μέσα σ’ ἕνα καλὰ ὀργανωμένο σύστημα, στὸ ὁποῖο ὁ κόσμος καὶ ἡ ἀνθρώπινη ὕπαρξη εἶχαν τὸ καθένα δικό τους λόγο ὑπἀρξεως (raison d’ etre). Πρέπει νὰ προσθέσουμε ὅτι αὐτὴ ἡ παραδοσιακὴ ἀντίληψη τῆς ἄμυνας ἀπέναντι στὴν ἱστορία, αὐτὸς ὁ τρόπος νὰ ἀντιμετωπίζονται τὰ ἱστορικὰ γεγονότα, συνέχισε νὰ ἐπικρατεῖ σχεδὸν μέχρι τὶς μέρες μας. Καὶ συνεχίζει ἀκόμη νὰ παρηγορεῖ τὶς ἀγροτικὲς (= παραδοσιακὲς) κοινωνίες τῆς Εὐρώπης, ποὺ πεισματικὰ ἐμμένουν σὲ μιὰ αντιιστορικὴ θέση καὶ εἶναι μ’ αὐτὸν τὸν τρόπο ἐκτεθεειμένες στὶς βίαιες ἐπιθέσεις ὅλων τῶν ἐπαναστατικῶν ἰδεολογιῶν. Ὁ χριστιανισμὸς τῶν λαϊκῶν εὐρωπαϊκῶν στρωμάτων δὲν πέτυχε ποτὲ τὴν κατάργηση, εἴτε τῆς θεωρίας τῶν ἀρχετύπων (ποὺ μετατρέπει τὴν ἱστορικὴ προσωπικότητα σὲ ὑποδειγματικὸ ἥρωα καὶ τὸ ἱστορικὸ γεγονὸς σὲ μυθικὴ κατηγορία), εἴτε τῶν κυκλικῶν καὶ ἀστρικῶν θεωριῶν (σύμφωνα μὲ τὶς ὁποῖες ἡ ἱστορία δικαιολογεῖτο καὶ τὰ παθήματα ποὺ προκαλοῦσε προσλάμβαναν μεταϊστορικὸ νόημα). Ἔτσι – γιὰ νὰ δώσουμε μόνο λίγα παραδείγματα – οἱ βάρβαροι εἰσβολεῖς τῶν Μέσων Χρόνων ἀφομοιώθηκαν μὲ τὸ βιβλικὸ ἀρχέτυπο γὼγ καὶ Μαγὼγ καὶ ἔτσι προσέλαβαν ὀντολογικὴ ὑπόσταση καὶ ἐσχατολογικὴ λειτουργία. Λίγους αἰῶνες ἀργότερα θεώρησαν ταὸν Τζέκινς Χὰν ὠς τὸν νέο Δαβὶδ προορισμένο νὰ πραγματοποιήσει τὶς προφητεῖες τοῦ Ἰεζεκιήλ. Ἐρμηνευόμενα ἔτσι τὰ παθήματα καὶ οἱ καταστροφές, ποὺ προκλήθηκαν ἀπὸ τὴν ἐμφάνιση τῶν βαρβάρων στὸν μεσαιωνικὸ ἱστορικὸ ὁρίζοντα, ἦταν «ὑποφερτὰ» μὲ τὸν ἴδιο τρόπο πού, πρὶν μερικὲς χιλιάδες χρόνια, εἶχε σταθεῖ δυνατὸ νὰ γίνει ὑποφερτὸς ὁ τρόμος τῆς ἱστορίας στὴν ἀρχαῖα Ἀνατολή. Ἀκόμη καὶ σήμερα παρόμοιες αἰτιολογήσεις τῶν ἱστορικῶν καταστροφῶν καθιστοῦν δυνατὴ τὴ ζωὴ γιὰ δεκάδες ἑκατομμύρια ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι συνεχίζουν νὰ ἀναγνωρίζουν στὴ συνεχὴ πίεση ταῶν γεγονότων σημεῖα ταῆς θεϊκῆς βουλήσεως ἢ μιᾶς ἀστρικῆς μοίρας.

Ἂν στραφοῦμε σὲ μιὰν ἄλλη παραδοσιακὴ ἀντίληψη – ἐκείνη τοῦ κυκλικοῦ χρόνου καὶ τῆς περιοδικῆς ἀναγεννήσεως τῆς ἱστορίας, εἴτε αὐτὴ συνδέεται μὲ τὸν μῦθο τῆς αἰώνιας ἐπανάληψης, εἴτε ὄχι -, ἀνακαλύπτουμε ὅτι, μολονότι οἱ πρῶτοι χριστιανοὶ συγγραφεῖς ἄρχισαν νὰ τὴν καταπολεμοῦν μὲ σφοδρότητα, παρ’ ὅλα αὐτά, εἰσχώρησε τελικὰ στὴν χριστιανικὴ φιλοσοφία. Πρέπει νὰ θυμηθοῦμε ὅτι γιὰ τὸν χριστιανισμὸ ὁ χρόνος εἶναι πραγματικός, γιατὶ ἔχει ἕνα νόημα – τὴ Λύτρωση. «Μιὰ εὐθεία γραμμὴ καθορίζει ταὴν πορεία τῆς ἀνθρωπότητος ἀπὸ τὴν ἀρχικὴ Πτώση μέχρι τὴν τελικὴ Λύτρωση. Καὶ τὸ νήμα τῆς ἱστορίας εἶναι μοναδικὸ γεγονός. Πράγματι, ὅπως τονίζει τὸ 9ο κεφάλαιο τῆς πρὸς Ἑβραίους Ἐπιστολῆς καὶ ἡ Α΄ Πέτρου 3:18, ὁ Χριστὸς πέθανε μία μόνο φορὰ, δὲν εἶναι ἕνα γεγονὸς ποὺ ὑπόκειται σὲ ἐπανάληψη, ποὺ μπορεῖ νὰ ἀναπαραχθεῖ πολλὲς φορές (πολλάκις). Ἔτσι ἡ ἐξέλιξη τῆς ἱστορίας κατευθύνεται καὶ προσανατολίζεται ἀπὸ ἕνα μοναδικὸ γεγονός, ἕνα γεγονὸς ποὺ στέκεται ἐντελῶς μόνο του. Συνεπῶς ἡ μοίρα ὅλης τῆς ἀνθρωπότητος, μαζὶ μὲ τὴν ἀτομικὴ μοίρα καθενός μας καθορίζονται παρόμοια καὶ τὰ δύο μιὰ φορά, μιὰ γιὰ πάντα, μέσα σ’ ἕναν συγκεκριμένο καὶ ἀναντικατάστατο χρόνο, ποὺ εἶναι ἐκεῖνος τῆς ἱστορίας καὶ τῆς ζωῆς». Ἡ γραμμικὴ αὐτὴ ἀντίληψη τοῦ χρόνου καὶ τῆς ἱστορίας, ποὺ ἤδη τὸν δεύτερο αἰῶνα σκιαγραφήθηκε ἀπὸ ταὸν Εἰρηναῖο Λυῶνος, θὰ ἀπασχολήσει ξανὰ τὸν Μέγα Βασίλειο καὶ τὸν Γρηγόριο τὸν Ναζιανζηνὸ καί, τελικά, θὰ τύχει ἐπεξεργασίας ἀπὸ τὸν Αὐγουστίνο.

Ἀλλὰ παρὰ τὴν ἀντίδραση τῶν ὀρθοδόξων Πατέρων, οἱ θεωρίες τῶν κυκλικῶν καὶ ἀστρικῶν ἐπιδράσεων στὴν ἀνθρώπινη μοίρα καὶ στὰ ἱστορικὰ γεγονότα ἔγιναν ἀποδεκτές, τουλάχιστον ἐν μέρει, ἀπὸ ἄλλους Πατέρες καὶ ἐκκλησιαστικοὺς συγγραφεῖς, ὅπως ὁ Κλήμης ὁ Ἀλεξανδρεῦς, ὁ Μινούκιος Φήλιξ, ὁ Ἀρνόβιος καὶ ὁ Θεοδώρητος. Ἡ διαμάχη αὐτὴ ἀνάμεσα στὶς δύο θεμελιώδεις ἀντιλήψεις τοῦ χρόνου καὶ τῆς ἱστορίας συνεχίστηκε μέχρι τὸν δέκατο ἔβδομο αἰῶνα. Δὲν μποροῦμε οὔτε κἂν νὰ ἀνακεφαλαιώσουμε τὶς θαυμάσιες ἀναλύσεις, ποὺ ἔγιναν ἀπὸ τὸν Pierre Duhem καὶ τὸν Lynn Thorndike καὶ ἐπαναλήφθηκαν καὶ συμπληρώθηκαν ἀπὸ τὸν Pitirim Sorokin. Πρέπει νὰ ὑπενθυμίσουμε στὸν ἀναγνώστη ὅτι στὸ ἀποκορύφωμα τῶν Μέσων Χρόνων κυκλικὲς καὶ ἀστρικὲς θεωρίες ἀρχίζουν νὰ ἐπικρατοῦν ἐπὶ τῆς ἱστοριολογικῆς καὶ ἐσχατολογικῆς θεωρήσεως. Οἱ θεωρίες αὐτές, ἤδη δημοφιλεῖς τὸν δωδέκατο αἰῶνα, δέχτηκαν συστηματικὴ ἐπεξεργασία στὴ συνέχεια, εἰδικὰ ὕστερα ἀπὸ τὴν ἐμφάνιση τῶν μεταφράσεων ἀπὸ Ἄραβες συγγραφεῖς. Ἐπιχειρήθηκαν ὅλο καὶ πιὸ ἀκριβεῖς συσχετισμοὶ μεταξὺ κοσμικῶν καὶ γεωγραφικῶν παραγόντων, ἐμπλέκοντας καὶ ταὶς ἀντίστοιχες περιοδικότητες (πρὸς τὴν κατεύθυνση ποὺ ἤδη εἶχε ὑποδειχτεῖ ἀπὸ τὸν Πτολεμαῖο, τὸν δεύτερο μετὰ Χριστὸν αἰῶνα, στὴν Τετράβιβλό του). Ὁ Ἀλβέρτος ὁ Μέγας, ὁ Θωμᾶς Ἀκινάτης, ὁ Ῥογῆρος Βάκων, ὁ Δάντης (Συμπόσιο, ΙΙ, Κεφ. 14) καὶ πολλοὶ ἄλλοι πιστεύουν ὅτι οἱ κύκλοι καὶ οἱ περιοδικότητες τῆς παγκόσμιας ἱστορίας κατευθύνονται ἀπὸ τὴν ἐπίδραση τῶν ἄστρων, εἴτε αὐτὴ ἡ ἐπίδραση ὑπακούει στὴν θέληση τοῦ Θεοῦ καὶ εἶναι ὄργανό του μέσα στὴν ἱστορία, εἴτε – μιὰ ὑπόθεση ποὺ ὑποστηρίζεται ὅλο καὶ περισσότερο – θεωρεῖται μιὰ δύναμη ποὺ εἶναι ἔμφυτη μέσα στὸν κόσμο. Μὲ λίγα λόγια, υἱοθετώντας τὴ διατύπωση τοῦ Sorokin, οἱ Μέσοι Αἰῶνες κυριαρχούνται ἀπὸ τὴν ἐσχατολογικὴ ἀντίληψη (στὶς δύο οὐσιώδεις στιγμές της: τὴ Δημιουργία καὶ τὸ τέλος τοῦ κόσμου) συμπληρωμένη ἀπὸ τὴν κυκλικὴ θεωρία, ποὺ ἐξηγεῖ τὴν περιοδικὴ ἐπιστροφὴ τῶν γεγονότων. Ἡ διττὴ αὐτὴ διδασκαλία κυριαρχεῖ στὸν στοχασμὸ μέχρι τὸν δέκατο ἔβδομο αἰῶνα, ἂν καὶ ταυτόχρονα ἀρχίζει νὰ ἐπικρατεῖ ἡ θεωρία τῆς γραμμικῆς προόδου τῆς ἱστορίας. Στοὺς Μέσους Χρόνους τὰ σπέρματα αὐτῆς τῆς θεωρίας μποροῦν νὰ ἀναγνωριστοῦν στὰ συγγράμματα τοῦ Ἀλβέρτου τοῦ Μέγα καὶ τοῦ Θωμᾶ τοῦ Ἀκινάτη. Ἀλλὰ ἐκεῖ ποὺ ἡ θεωρία ἐμφανίζεται μὲ ὅλη της τὴ συνοχή, ὠς ἕνα ἀναπόσπαστο στοιχεῖο μιᾶς μεγαλειώδους ἐσχατολογίας τῆς ἱστορίας, εἶναι μὲ τὸ «Αἰώνιο Εὐαγγέλιο» τοῦ Joachim Floris διαιρεῖ τὴν ἱστορία τοῦ κόσμου σὲ τρεῖς μεγάλες ἐποχές, διαδοχικὰ ἐμπνευσμένες καὶ κυριαρχούμενες ἀπὸ διαφορετικὸ πρόσωπο τῆς Τριάδος: Πατέρα, Υἱό, Ἅγιο Πνεῦμα. Σύμφωνα μὲ τὴν θεωρία τοῦ Καλαβροῆ ἠγούμενου, καθεμία ἀπ’ αὐτὲς τὶς ἐποχὲς ἀποκαλύπτει στὴν ἱστορία μιὰ νέα διάσταση τῆς θεότητας καὶ μ’ αὐτὸν τὸν τρόπο ἐπιτρέπει στὴν ἀνθρωπότητα νὰ τελειοποιεῖ προοδευτικὰ τὸν ἑαυτό της μέχρι τελικὰ στὴν ἔσχατη φάση – ποὺ ἐμπνέεται ἀπὸ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα – νὰ φτάσει στὴν ἀπόλυτη πνευματικὴ ἐλευθερία.

[Ἦταν πραγματικὴ τραγωδία γιὰ τὸν δυτικὸ κόσμο τὸ γεγονὸς ὅτι, ἂν καὶ οἱ προφητικό-ἐσχατολογικἐς θεωρίες τοῦ Jochim de Floris ἐνέπνευσαν καὶ γονιμοποίησαν τὴν σκέψη τοῦ Ἁγίου Φραγκίσκου τῆς Ἀσίζης, τοῦ Δάντη, τοῦ Σαβοναρόλα, ξεχάστηκαν τόσο γρήγορα καὶ ὁ Καλαβρὸς μοναχὸς διατηρήθηκε μόνο ὠς ἕνα ὄνομα, μὲ τὸ ὁποῖο μποροῦν νὰ συνδεθοῦν πολλὰ ἀποκαλυπτικὰ συγγράμματα. Τὸ ἐνδοκοσμικὸ στοιχεῖο τῆς πνευματικῆς ἐλευθερίας, ὄχι μόνο σὲ σχέση μὲ τὸ δόγμα, ἀλλὰ καὶ σὲ σχέση μὲ τὴν κοινωνία (μιὰ ἐλευθερία ποὺ ὁ Joachim συνέλαβε ὠς ἀναγκαιότητα τῆς θεϊκῆς καὶ τῆς ἱστορικῆς διαλεκτικῆς), διακηρύχθηκε ξανὰ ἀργότερα, ἀπὸ τὶς ἰδεολογίες τῆς Μεταρρυθμίσεως καὶ τῆς Ἀναγεννήσεως, ἀλλὰ μὲ ἐντελῶς διαφορετικοὺς ὅρους καὶ σύμφωνα μὲ διαφορετικὲς πνευματικὲς ἀπόψεις.]

Ἀλλὰ ὅπως εἴπαμε, ἡ τάση ποὺ ὑποστηρίζεται ὅλο καὶ περισσότερο εἶναι ἐκείνη ποὺ κάνει τὴν κυκλικὴ θεωρία ἐνδοκοσμική. Δίπλα στὶς πολύτομες ἀστρολογικὲς πραγματεῖες, οἱ θεωρίες τῆς ἐπιστημονικῆς ἀστρονομίας ἐπιβάλλονται. Μὲ τὶς θεωρίες τοῦ Τύχο Μπράχε, τοῦ Κέπλερ, τοῦ Καρντάνο, τοῦ Τζιορντάνο Μπροῦνο ἢ τοῦ Καμπανέλλα, ἡ κυκλικὴ ἰδεολογία ἐπιβιώνει δίπλα στὴ νέα ἀντίληψη τῆς γραμμικῆς προόδου, ποὺ διακηρύσσεται, γιὰ παράδειγμα, ἀπὸ τὸν Φράνσις Μπέικον (Βάκωνα) ἢ τὸν Πασκάλ. Ἀπὸ ταὸν δέκατο ἔβδομο αἰῶνα, ἡ γραμμικὴ καὶ ἡ προοδευτικὴ ἀντίληψη τῆς ἱστορίας ἐπικρατοῦν ὅλο καὶ περισσότερο, ἐγκαινιάζοντας τὴν πίστη σὲ μίαν ἀπεριόριστη πρόοδο, μιὰ πίστη ποὺ διακηρύχτηκε ἤδη ἀπὸ τὸν Λάιμπνιτς, κυριάρχησε στὸν αἰῶνα τοῦ «διαφωτισμοῦ» καὶ εκλαϊκεύτηκε στὸν δέκατο ἔνατο αἰῶνα μὲ τὸν θρίαμβο τῶν ἰδεῶν τῆς ἐξελίξεως. Πρέπει νὰ περιμένουμε μέχρι τὸν αἰῶνα μας γιὰ νὰ δοῦμε τὶς ἀπαρχὲς κάποιων νέων ἀντιδράσεων ἐναντίον τοῦ γραμμικοῦ ἱστορισμοῦ καὶ κάποια ἀναβίωση τοῦ ἐνδιαφέροντος γιὰ τὴν θεωρία τῶν κύκλων. Ἔτσι, στὴν πολιτικὴ οἰκονομία γινόμαστε μάρτυρες τῆς ἀποκαταστάσεως τῶν θεωριῶν τοῦ κύκλου, τῆς διακυμάνσεως, τῆς περιοδικῆς ταλαντεύσεως. Στὴν φιλοσοφία ἀναζωογονεῖται ὁ μῦθος τῆς αἰῶνιας ἐπιστροφῆς ἀπὸ τὸν Νίτσε. Ἢ στὴν φιλοσοφία τῆς ἱστορίας ὁ Σπένγκλερ και ὁ Τόυνμπι ἀσχολοῦνται μὲ τὸ πρόβλημα τῆς περιοδικότητος.

Σχετικὰ μὲ τὴν ἀποκατάσταση τῶν κυκλικῶν ἀντιλήψεων, ὁ Sorokin παρατηρεῖ σωστὰ ὅτι οἱ θεωρίες αὐτὲς γιὰ τὸν θάνατο τοῦ σύμπαντος δὲν ἀποκλεῖουν τὴν ὑπόθεση τῆς δημιουργίας ἑνὸς νέου σύμπαντος, σχεδὸν μὲ τὸν τρόπο τοῦ Μεγάλου Ἔτους τῆς ἑλληνο-ανατολικῆς σκέψεως ἢ τοῦ κύκλου Yuga τῆς ἰνδικῆς σκέψεως. Βασικά, μπορεῖ νὰ εἰπωθεῖ ὅτι μόνο μέσα στὶς κυκλικὲς θεωρίες τῆς μοντέρνας ἐποχής, τὸ νόημα τοῦ ἀρχαϊκοῦ μύθου τῆς αἰῶνιας ἐπαναλήψεως βρίσκει ὅλες του τὶς σημασίες. Γιατὶ οἱ μεσαιωνικὲς κυκλικὲς θεωρίες περιορίζονται στὴ δικαιολόγηση τῆς περιοδικότητας τῶν γεγονότων, δίνοντας σ’ αὐτὰ μιὰ θέση μέσα στοὺς ρυθμοὺς τοῦ κόσμου καὶ στὶς τῦχες τῶν ἄστρων. Ἐπομένως καὶ αὐτὲς ἐπιβεβαίωναν τὴν κυκλικὴ ἐπανάληψη τῶν γεγονότων τῆς ἱστορίας, ἀκόμη κι ἂν αὐτὴ ἡ ἐπανάληψη δὲν θεωρείτο ὅτι συνεχιζόταν ad infinitum. Ἐπιπλέον, λόγω τοῦ γεγονότος ὅτι τὰ ἱστορικὰ γεγονότα ἐξαρτήθηκαν ἀπὸ τοὺς κύκλους καὶ τὶς ἀστρικὲς καταστάσεις, ἔγιναν κατανοητά, ἀκόμη καὶ προβλέψιμα, ἀφοῦ μὲ τὸν τρόπο αὐτὸν εἶχαν ἀποκτήσει ἕνα ὑπερβατικὸ πρότυπο. Οἱ πόλεμοι, οἱ λιμοὶ καὶ ἡ ἐξαθλίωση, ποὺ προκαλούνταν ἀπὸ τὴν σύγχρονη ἱστορία, ἦταν μόνο μιὰ ἐπανάληψη ἑνὸς ἀρχετύπου, καθορισμένου ἀπὸ τὰ ἄστρα καὶ ἀπὸ τοὺς οὐράνιους νόμους, ἀπὸ τοὺς ὁποίους ἡ θεία θέληση δὲν ἦταν πάντα ἀποῦσα. Ὅπως καὶ στὸ τέλος τῆς ἀρχαιότητος, τὶς νέες αὐτὲς ἐκφράσεις τοῦ μῦθου τῆς αἰώνιας ἐπιστροφῆς τὶς ἐκτιμούσαν κυρίως οἱ πνευματικἐς ἐλὶτ καὶ παρηγορούσαν ἰδιαίτερα ἐκείνους ποὺ δοκίμαζαν ἄμεσα τὴν πίεση τῆς ἱστορίας. Οἱ χωρικοί, ὅπως στὴν ἀρχαιότητα ἔτσι καὶ στοὺς μοντέρνους χρόνους, ἐνδιαφέρονταν ἐλάχιστα γιὰ τὶς κυκλικὲς καὶ ἀστρικὲς συνταγές. Πραγματικὰ ἔβρισκαν παρηγοριὰ καὶ στήριγμα μέσα στὴν ἰδέα τῶν ἀρχετύπων καὶ τῆς ἐπαναλήψεως, μιὰ ἰδέα ποὺ «ζοῦσε» λιγότερο στὸ ἐπίπεδο τοῦ κόσμου τῶν ἄστρων καὶ περισσότερο στὸ μυθικο-ἱστορικὸ ἐπίπεδο (μεταμορφώνοντας, γιὰ παράδειγμα, τὶς ἱστορικὲς προσωπικότητες σὲ παραδειγματικοὺς ἥρωες, τὰ ἱστορικὰ γεγονότα σὲ μυθικὲς κατηγορίες κλπ. σύμφωνα μὲ τὴ διαλεκτικὴ ποὺ προσδιορίσαμε παραπάνω).





Μιρτσέα Ἐλιάντε
«Κόσμος καὶ Ἱστορία»
Μετάφραση: Στρατῆ Ψάλτου
Ἐκδόσεις «Ἑλληνικὰ Γράμματα»

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου